Czy psychoterapia jest dla mnie?

Sekcja 1. Psychoterapia nie jest tylko dla osób z diagnozą

Psychoterapia jest stosowana w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych, ale ludzie rozważają ją także z innych powodów. Mogą szukać pomocy w związku z długotrwałym stresem, stratą, trudnościami w relacjach, powtarzającymi się konfliktami, lękiem, obniżonym nastrojem, poczuciem utknięcia albo problemami w radzeniu sobie z ważną zmianą.

Brak diagnozy nie oznacza, że trudność jest nieważna. Jednocześnie samo gorsze samopoczucie nie przesądza, że potrzebna jest psychoterapia. Czasem wystarcza odpoczynek, wsparcie bliskich, zmiana obciążającej sytuacji lub krótsza konsultacja. W innych przypadkach objawy utrzymują się, nasilają albo znacząco wpływają na życie i wtedy profesjonalna pomoc może być szczególnie ważna.

Sekcja 2. Zwróć uwagę na czas trwania i wpływ na codzienne życie

Zamiast pytać wyłącznie „czy jest ze mną wystarczająco źle?”, lepiej przyjrzeć się kilku obszarom:

• Czy trudność wraca lub utrzymuje się mimo prób poradzenia sobie?
• Czy wpływa na sen, apetyt, koncentrację, pracę albo naukę?
• Czy ogranicza relacje, aktywności lub dbanie o podstawowe potrzeby?
• Czy reakcje są silniejsze, niż zwykle były w podobnych sytuacjach?
• Czy coraz częściej unikasz miejsc, osób albo zadań z powodu lęku lub napięcia?
• Czy używasz alkoholu, leków przyjmowanych niezgodnie z zaleceniami lub innych substancji, żeby poradzić sobie z emocjami?

To nie jest lista diagnostyczna. Odpowiedzi mogą jedynie wskazać, że warto porozmawiać ze specjalistą.

Sekcja 3. Zastanów się, czego oczekujesz od pomocy

Nie trzeba mieć idealnie sformułowanego celu. Dobrze jednak wiedzieć, czego szukasz na początku.

Możesz potrzebować:

• zrozumienia, co się z Tobą dzieje;
• diagnozy psychologicznej lub medycznej;
• wsparcia w kryzysie albo po trudnym wydarzeniu;
• zmniejszenia konkretnych objawów;
• pracy nad powtarzającymi się wzorcami w relacjach;
• pomocy w zmianie zachowania;
• konsultacji, która pomoże wybrać dalszą drogę.

Nie każda z tych potrzeb oznacza od razu długoterminową psychoterapię. Diagnozę medyczną prowadzi lekarz, diagnozę psychologiczną psycholog, a interwencja kryzysowa ma inny cel niż regularna terapia.

Sekcja 4. Kiedy warto rozważyć także inną formę pomocy?

Psychoterapia może być ważna, ale nie zastępuje każdej innej opieki.

Konsultacja psychiatryczna lub lekarska może być potrzebna, gdy objawy są silne, nagłe, szybko się nasilają, obejmują duże zaburzenia snu, znaczne ograniczenie funkcjonowania albo pytanie o leki. Ocena lekarza jest także ważna, gdy podobne objawy mogą mieć przyczynę somatyczną lub wiązać się z przyjmowanymi lekami.

Pomoc społeczna, prawna, materialna lub interwencja dotycząca przemocy mogą być równie ważne, jeśli główne źródło zagrożenia znajduje się w aktualnej sytuacji życiowej. Psychoterapia nie powinna zastępować działań potrzebnych do zapewnienia bezpieczeństwa.

Gdy zagrożone jest życie, zdrowie lub bezpieczeństwo, pierwszeństwo ma pomoc pilna — sposoby jej uzyskania zebraliśmy na stronie Pomoc w kryzysie.

Sekcja 5. Czy trzeba być gotowym na psychoterapię?

Gotowość nie oznacza braku lęku ani pełnego przekonania. Możesz mieć wątpliwości, nie wiedzieć, od czego zacząć, albo potrzebować czasu, żeby zaufać procesowi.

Pomocne jest jednak minimum zgody na rozmowę o trudnościach i sprawdzanie nowych sposobów rozumienia sytuacji. W zależności od metody terapia może także wymagać obserwowania siebie między sesjami, wykonywania ćwiczeń albo próbowania zmian w codziennym życiu.

Jeśli decyzja wynika głównie z nacisku partnera, rodziny, pracodawcy lub innej osoby, warto powiedzieć o tym podczas konsultacji. Psychoterapia oparta na przymusie ma inne warunki niż dobrowolnie rozpoczęty proces. Masz prawo otrzymać informacje o możliwych opcjach i uczestniczyć w decyzji o leczeniu.

Sekcja 6. Sprawdź warunki praktyczne

Nawet dobrze dobrana forma pomocy musi być możliwa do utrzymania. Przed rozpoczęciem warto rozważyć:

Przed podjęciem decyzji warto również sprawdzić, ile kosztuje psychoterapia i jak planować jej koszt.

• koszt i częstotliwość spotkań;
• czas dojazdu albo warunki do rozmowy online;
• możliwy czas oczekiwania w systemie publicznym;
• godziny spotkań i obowiązki opiekuńcze;
• język terapii i potrzeby związane z dostępnością;
• możliwość regularnego uczestnictwa.

Nie są to kwestie drugorzędne. Jeśli terapia jest finansowo lub organizacyjnie niemożliwa do utrzymania, warto omówić inne częstotliwości, pomoc publiczną albo odmienną formę wsparcia.

Sekcja 7. Pierwsza konsultacja nie musi przesądzać decyzji

Pierwsze spotkanie może pomóc odpowiedzieć na trzy pytania:

• Czy psychoterapia jest teraz odpowiednią formą pomocy?
• Czy ta osoba ma przygotowanie do pracy z danym problemem?
• Czy proponowane zasady i sposób pracy są dla Ciebie zrozumiałe?

Psychoterapeuta może zaproponować dalsze spotkania, dodatkową diagnozę, konsultację psychiatryczną albo inny rodzaj wsparcia. Ty możesz zdecydować, że potrzebujesz czasu, kolejnej konsultacji lub rozmowy z innym specjalistą.

Praktyczny opis pierwszego spotkania znajdziesz w artykule Pierwsza konsultacja u psychoterapeuty: czego się spodziewać?.

Sekcja 8. Pytania, które warto zabrać na konsultację

• Jak specjalista rozumie zgłaszaną przeze mnie trudność?
• Czy psychoterapia jest jedną z kilku możliwych opcji?
• Jakie są proponowane cele pierwszego etapu pracy?
• Po czym będziemy poznawać, czy terapia pomaga?
• Czy potrzebna jest konsultacja psychologiczna, psychiatryczna lub lekarska?
• Jak często mają odbywać się spotkania i jakie są zasady współpracy?
• Co możemy zrobić, jeśli po pewnym czasie nie będzie poprawy?

Możesz też zapytać o kwalifikacje, superwizję i doświadczenie psychoterapeuty. Pomaga w tym tekst O co zapytać psychoterapeutę przed pierwszą konsultacją?.

Sekcja 9. Co jeśli zdecydujesz, że nie chcesz zaczynać teraz?

Rezygnacja lub odłożenie psychoterapii nie musi oznaczać lekceważenia problemu. Możesz wybrać inną formę pomocy, wrócić do decyzji później albo poprosić o drugą opinię.

Ważne, aby decyzja była możliwie świadoma. Jeśli objawy się nasilają, utrudniają podstawowe funkcjonowanie lub pojawia się zagrożenie bezpieczeństwa, nie odkładaj każdej formy kontaktu ze specjalistą tylko dlatego, że nie jesteś przekonany lub przekonana do psychoterapii.