Sekcja 1. Ważne teraz

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, zamiar samouszkodzenia, poczucie braku kontroli nad własnym bezpieczeństwem albo bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, nie czekaj na planową wizytę psychoterapeutyczną. Skorzystaj z pilnej pomocy. Aktualne możliwości kontaktu są zebrane na stronie Pomoc w kryzysie.

Sekcja 2. Kiedy obniżony nastrój staje się sygnałem do konsultacji

Nie każda reakcja na stratę, rozczarowanie czy przeciążenie jest depresją. Przy ocenie znaczenie mają łącznie czas trwania, nasilenie objawów, ich liczba oraz wpływ na życie. Warto potraktować poważnie sytuację, gdy przez większą część dni utrzymują się między innymi:

  • wyraźnie obniżony nastrój, pustka albo drażliwość;
  • utrata zainteresowania tym, co wcześniej było ważne lub przyjemne;
  • brak energii i spowolnienie albo przeciwnie — silny niepokój i pobudzenie;
  • duża zmiana snu lub apetytu;
  • trudność z koncentracją, podejmowaniem decyzji i wykonywaniem zwykłych obowiązków;
  • silne poczucie winy, bezwartościowości lub beznadziei;
  • wycofanie z relacji i aktywności;
  • myśli o śmierci, samouszkodzeniu lub samobójstwie.

Pojedynczy objaw nie przesądza o depresji. Nie trzeba jednak czekać, aż wystąpią wszystkie. Jeżeli stan utrzymuje się, pogłębia albo utrudnia dbanie o siebie, pracę, naukę lub relacje, uzasadniona jest konsultacja.

Sekcja 3. Od kogo zacząć

Można rozpocząć od konsultacji z psychoterapeutą, psychologiem lub lekarzem. Wybór zależy między innymi od nasilenia objawów, dostępności pomocy i tego, czy występują niepokojące objawy fizyczne. Przy wyraźnym pogorszeniu, dużej zmianie snu i apetytu, skrajnym osłabieniu, myślach samobójczych lub wątpliwościach dotyczących zdrowia somatycznego ważna jest również ocena lekarska.

Niektóre choroby i leki mogą powodować objawy przypominające depresję. Dlatego specjalista powinien uwzględnić stan zdrowia, przyjmowane substancje i preparaty oraz czas pojawienia się zmian. Taka ocena nie umniejsza psychicznego cierpienia — pomaga dobrać bezpieczną formę postępowania.

Sekcja 4. Jaką rolę może pełnić psychoterapia

Psychoterapia jest jedną z metod stosowanych w leczeniu depresji. Jej forma zależy od potrzeb, nasilenia problemu, dostępności i preferencji. Wytyczne wymieniają między innymi terapię poznawczo-behawioralną, aktywizację behawioralną, terapię interpersonalną oraz inne ustrukturyzowane interwencje psychologiczne.

W psychoterapii można pracować nad stopniowym odzyskiwaniem aktywności, rozpoznawaniem schematów podtrzymujących trudność, sposobami reagowania na przytłaczające myśli oraz problemami w relacjach. Nie jest to jednak kwestia „pozytywnego myślenia” ani samej rozmowy bez celu. Specjalista powinien wyjaśnić proponowany sposób pracy, możliwe korzyści i ograniczenia oraz uzgodnić cele.

Psychoterapia może być stosowana samodzielnie albo łączona z leczeniem farmakologicznym. Nie ma jednej kombinacji właściwej dla wszystkich. Przy wyborze znaczenie mają nasilenie i przebieg objawów, wcześniejsze leczenie, stan zdrowia, preferencje oraz bezpieczeństwo.

Sekcja 5. Czy psychoterapia pomaga od razu

Zmiana zwykle wymaga czasu. W pierwszym okresie ważniejsze od oczekiwania natychmiastowej poprawy jest ustalenie planu, zadbanie o bezpieczeństwo i obserwowanie, czy leczenie odpowiada na najważniejsze potrzeby. Warto omówić ze specjalistą, po czym będzie można poznać, że obrany kierunek pomaga.

Szerzej o tym, jak rozumieć wyniki badań, monitorować zmianę i nie traktować średnich efektów jako obietnicy dla jednej osoby, piszemy w artykule Czy psychoterapia pomaga i od czego zależą efekty?.

Takimi wskaźnikami mogą być na przykład łatwiejsze wykonywanie podstawowych czynności, powrót niewielkiej aktywności, poprawa snu, mniejsze wycofanie lub osłabienie poczucia beznadziei. Postęp nie zawsze jest równy. Brak poprawy, pogorszenie albo trudności we współpracy powinny być tematem rozmowy i ewentualnej zmiany planu.

Sekcja 6. Co może utrudniać zgłoszenie się po pomoc

Depresja sama może odbierać energię potrzebną do szukania wsparcia. Osoba może uważać, że „inni mają gorzej”, że powinna poradzić sobie sama albo że nie potrafi dobrze opowiedzieć o swoim stanie. Te myśli nie są warunkiem rezygnacji z konsultacji.

Pierwszy krok można uprościć: poprosić zaufaną osobę o pomoc w znalezieniu miejsca, zapisać najważniejsze objawy i ich czas trwania, przygotować listę przyjmowanych leków albo umówić jedną konsultację rozpoznającą. Nie trzeba od razu planować całego leczenia.

Sekcja 7. Jak wspierać bliską osobę

Warto słuchać bez oceniania i nie sprowadzać problemu do braku silnej woli. Można zaproponować konkretną pomoc: wspólne wyszukanie specjalisty, towarzyszenie w drodze albo przejęcie jednej codziennej czynności. Jednocześnie osoba wspierająca nie powinna samodzielnie przejmować odpowiedzialności za leczenie.

Jeżeli bliska osoba mówi o samobójstwie lub nie jest bezpieczna, trzeba potraktować to poważnie i skorzystać z pilnej pomocy. Pytanie wprost o myśli samobójcze nie zastępuje oceny specjalisty, ale może pomóc ustalić, że potrzebne jest natychmiastowe działanie.