Sekcja 1. Najważniejsze po pierwszym napadzie

Jeżeli objawy są nowe, bardzo nasilone, nietypowe, wiążą się z omdleniem, silnym bólem, znaczną dusznością albo nie ma pewności, co je powoduje, potrzebna jest odpowiednia ocena medyczna. Nie należy samodzielnie zakładać, że to „tylko panika”.

Gdy bezpośrednie zagrożenie zostało wykluczone, warto opisać przebieg zdarzenia lekarzowi lub specjaliście zdrowia psychicznego. Jednorazowy napad może nie powtórzyć się, ale utrzymujący się lęk przed kolejnym epizodem, zmiana zachowania lub narastające unikanie są wskazaniem do konsultacji.

Sekcja 2. Napad paniki a zaburzenie paniczne

Napad paniki jest epizodem objawów. Może wystąpić w różnych okolicznościach i nie przesądza o jednym rozpoznaniu. Zaburzenie paniczne rozpoznaje się natomiast na podstawie szerszego obrazu, który obejmuje nawracające nieoczekiwane napady oraz utrzymującą się obawę przed kolejnymi lub zmianę zachowania z nimi związaną.

Rozróżnienie wymaga wywiadu i oceny innych możliwych przyczyn. Samodzielne dopasowanie objawów do listy w internecie nie wystarcza, zwłaszcza że kołatanie serca, duszność czy zawroty głowy mogą występować w różnych stanach zdrowotnych.

Sekcja 3. Co może się dziać między napadami

Dla wielu osób największym problemem staje się nie tylko sam epizod, lecz oczekiwanie na następny. Zwykłe zmiany oddechu, szybsze bicie serca po wysiłku albo chwilowe zawroty głowy mogą być interpretowane jako zapowiedź katastrofy. Wzrost lęku nasila reakcje ciała, a te z kolei potwierdzają obawę, że sytuacja wymyka się spod kontroli.

Może rozwinąć się również unikanie. Osoba rezygnuje z komunikacji miejskiej, sklepów, ćwiczeń, spotkań albo miejsc, z których trudno szybko wyjść. Zaczyna wychodzić tylko z kimś, stale sprawdza puls lub nosi przedmioty mające zapewnić bezpieczeństwo. Nie każda ostrożność jest problemem, ale jeśli życie coraz bardziej podporządkowuje się unikaniu napadu, warto szukać pomocy.

Sekcja 4. Jak może pomagać psychoterapia

Psychoterapia może pomóc zrozumieć związek między odczuciami z ciała, interpretacją zagrożenia, lękiem i zachowaniem. W leczeniu zaburzenia panicznego wytyczne wskazują terapię poznawczo-behawioralną jako jedną z metod o potwierdzonej skuteczności.

Praca może obejmować psychoedukację o mechanizmie paniki, rozpoznawanie katastroficznych interpretacji oraz stopniowe ograniczanie zachowań podtrzymujących lęk. W odpowiednio zaplanowanych warunkach mogą pojawić się ćwiczenia związane z odczuciami z ciała lub sytuacjami, których osoba unika.

Takich ćwiczeń nie należy traktować jako uniwersalnej instrukcji do samodzielnego wykonania. Najpierw potrzebna jest ocena sytuacji, uwzględnienie zdrowia fizycznego oraz uzgodnienie celu i tempa pracy. Terapia nie polega na lekceważeniu objawów ani zmuszaniu do konfrontacji bez przygotowania.

Jeżeli nie jest jeszcze jasne, czy psychoterapia powinna być pierwszym krokiem, pomocne będzie porównanie: psychoterapia czy inna forma pomocy.

Sekcja 5. Czy potrzebne są leki

Psychoterapia, leczenie farmakologiczne i wspomagana samopomoc należą do opcji uwzględnianych w leczeniu problemów panicznych. Wybór zależy od oceny klinicznej, nasilenia, wcześniejszego leczenia, innych trudności, preferencji i dostępności.

Psychoterapeuta bez uprawnień lekarskich nie przepisuje leków. Jeżeli leki są rozważane albo już stosowane, decyzje dotyczące ich rozpoczęcia, zmiany dawki czy odstawienia należy omawiać z lekarzem. Nagłe odstawienie niektórych preparatów może nasilić objawy.

Sekcja 6. Co przygotować na konsultację

Pomocny może być krótki opis ostatniego epizodu:

  • gdzie i w jakich okolicznościach się rozpoczął;
  • jakie objawy pojawiły się w ciele;
  • jakie myśli i obawy temu towarzyszyły;
  • jak długo trwało największe nasilenie;
  • co wydarzyło się później;
  • czy podobne epizody zdarzały się wcześniej;
  • czego zaczynasz unikać z obawy przed nawrotem;
  • jakie leki, substancje i używki były przyjmowane.

Nie trzeba podczas pierwszego spotkania odtwarzać każdej minuty. Celem jest sprawdzenie wzorca, wpływu trudności na życie i tego, czy potrzebne są dodatkowe konsultacje.

Sekcja 7. Co robić, jeśli napad pojawia się ponownie

Jeśli wcześniejsza ocena potwierdziła, że epizody mają charakter paniczny, warto trzymać się planu ustalonego ze specjalistą. Pomocne bywa przypomnienie, że silne odczucia są częścią reakcji alarmowej i zwykle z czasem słabną. Próby natychmiastowego kontrolowania każdego objawu mogą czasem zwiększać skupienie na ciele i lęk.

Jeżeli jednak przebieg jest inny niż wcześniej, objawy są wyraźnie silniejsze albo pojawia się podejrzenie zagrożenia zdrowia, nie należy rezygnować z pomocy medycznej tylko dlatego, że wcześniej zdarzały się napady paniki.

Jeśli oprócz napadów utrzymuje się codzienne napięcie, zobacz tekst o psychoterapii przy lęku. Przed spotkaniem może pomóc lista pytań: o co zapytać psychoterapeutę.